Agnieszka Adamczak
 
1. Wprowadzenie

Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych (dalej: „FKZM” albo „Fundusz”) jest państwowym funduszem celowym utworzonym w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych w przypadku wystąpienia zdarzeń medycznych^[1]. Fundusz powstał w miejsce 16 Wojewódzkich Komisji ds. Orzekania o Zdarzeniach Medycznych (dalej: „Wojewódzkie Komisje”), które funkcjonowały od 2012 r.^[2] Komisje te miały odciążyć sądownictwo od skomplikowanych i długotrwałych procesów o odszkodowanie i zadośćuczynienie w przypadku błędu medycznego.

---

Zadaniem Wojewódzkich Komisji było orzekanie o zdarzeniach medycznych^[3]. Skład orzekający składał się 4 osób: dwóch prawników i dwóch medyków. Obecność medyków miała wyeliminować konieczność długotrwałego oczekiwania na specjalistyczną opinię, prawników – gwarantować procedowanie sprawy zgodnie z przepisami prawa, a w konsekwencji umożliwić Wojewódzkim Komisjom zakończenie postępowania w ciągu 4 miesięcy. Model ten rzeczywiście przyczynił się do skrócenia czasu oczekiwania na rozstrzygnięcie (aczkolwiek większość postępowań przekroczyło ustawowy 4-miesięczny termin, co zauważyła Najwyższa Izba Kontroli w raporcie: „Pozasądowe dochodzenie roszczeń przez pacjentów” opublikowanym 29 listopada 2018 r.^[4]). Jednak liczba spraw w sądach nie uległa zmniejszeniu. Zgodnie z koncepcją systemu Wojewódzkie Komisje prowadziły postępowanie dowodowe, przesłuchiwały świadków, występowały o specjalistyczne opinie i na tej postawie orzekały, czy doszło do zdarzenia medycznego, ale kwestia określenia wysokości zadośćuczynienia i odszkodowania została pozostawiona po stronie ubezpieczyciela podmiotu leczniczego (a w przypadku jego braku, bezpośrednio szpitala). To nie mogło się udać.

Po zakończeniu postępowania, jeśli Wojewódzka Komisja orzekła, że doszło do zdarzenia medycznego, a szpital nie wniósł wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podmiot leczniczy (lub jego ubezpieczyciel) miał 30 dni na przedstawienie wnioskodawcy propozycji zadośćuczynienia i odszkodowania. Wnioskodawca w ciągu 7 dni mógł przyjąć proponowaną kwotę (co było równoznaczne z zrzeczeniem się roszczeń cywilnych związanych z tym zdarzeniem). Brak przyjęcia propozycji był traktowany na równi z jej odrzuceniem. Żaden przepis (ani u.p.p., ani rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu oraz warunków ustalania wysokości świadczenia w przypadku zdarzenia medycznego^[5]) nie wskazywał minimalnej wysokości kwoty w przypadku zdarzenia medycznego. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta określała tylko wartości maksymalne: 100 000 zł w przypadku zakażenia, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta i 300 000 zł w przypadku śmierci pacjenta (do podziału dla wszystkich spadkobierców). Wojewódzkie Komisje nie mogły również wskazywać w swoim orzeczeniu wysokości świadczenia. Z tego względu podmioty lecznicze, mając całkowitą dowolność, proponowały skrajnie niskie wysokości odszkodowań, co niejako zmuszało wnioskodawców do kontynuowania dochodzenia roszczeń na drodze sądowej. Z dostępnych danych (za lata 2018 i 2019) wynika, że niewiele postępowań przed Komisjami Wojewódzkimi zakończyło się przyjęciem propozycji (13% w 2018 r. ^[6] i 9% w 2019 r. ^[7]).

Ustawą z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw^[8] z dniem 30 czerwca 2024 r. Wojewódzkie Komisje zostały zlikwidowane, a na ich miejsce powołano Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych^[9], którego dysponentem jest Rzecznik Praw Pacjenta. Zgodnie z wprowadzonym rozwiązaniem Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych zapewnia szybką, pozasądową drogę do uzyskania rekompensat dla osób, które podczas pobytu w szpitalu doznały uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo uległy zakażeniu szpitalnemu. W przypadku śmierci pacjenta świadczenie przysługuje również jego bliskim^[10].

Świadczenie kompensacyjne jest przyznawane przez Rzecznika Praw Pacjenta. To Rzecznik określa jego wysokość korzystając z opinii wydanej przez Zespół ds. Świadczeń Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych (dalej: „Zespół ds. Świadczeń”)^[11]. Następnie, w ciągu 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji wnioskodawca składa Rzecznikowi oświadczenie o przyjęciu świadczenia. Złożenie oświadczenia o przyjęciu świadczenia kompensacyjnego jest równoznaczne ze zrzeczeniem się przez wnioskodawcę wszelkich roszczeń o odszkodowanie, rentę oraz zadośćuczynienie pieniężne mogących wynikać ze zdarzenia medycznego w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia złożenia wniosku^[12]. Wypłata świadczenia następuje w przeciągu 14 dni od dnia otrzymania przez Rzecznika ww. oświadczenia^[13]. 

Brak złożenia oświadczenia we wskazanym w ustawie terminie czy też odrzucenie świadczenia jest równoznaczne ze zrzeczeniem się przez wnioskodawcę świadczenia kompensacyjnego^[14]. Jeśli wnioskodawca nie zgadza się z wysokością przyznanego świadczenia (lub decyzją odmawiającą przyznania świadczenia), może złożyć odwołanie do Komisji Odwoławczej do spraw Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych^[15]. Decyzja Komisji Odwoławczej podlega kontroli sądowo-administracyjnej.

Do tej pory do Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęło ponad 4500 wniosków o przyznanie świadczenia kompensacyjnego. W latach 2024-2025 zostało wydanych 748 decyzji przyznających świadczenie^[16] w średniej wysokości 58 tys. zł. Łączna kwota przyznanych świadczeń przekroczyła 43 mln zł. Przyznane środki wsparły 418 osoby w procesie powrotu do zdrowia, a 305 osoby bliskie otrzymały świadczenie w związku ze śmiercią krewnego^[17].

Dodatkowo, po zakończeniu postępowania, osobie, która doznała poważnych następstw zdarzenia medycznego, Rzecznik wystawia zaświadczenie umożliwiające korzystanie z opieki medycznej poza kolejnością. Zaświadczenie jest wystawiane na wniosek pacjenta. Z kolei szpital, w którym doszło do zdarzenia medycznego, musi przeanalizować jego przyczyny i wdrożyć działania zapobiegające podobnym zdarzeniom w przyszłości.

Strona internetowa Rzecznika Praw Pacjenta zawiera szczegółowe i wyczerpujące informacje dotyczące Funduszu, zasad jego działania czy też sposobu oraz możliwości składania wniosków^[18]. Znajduje się tam także prosty i intuicyjny wzór wniosku o przyznanie świadczenia kompensacyjnego^[19].

Jako pracownik Biura Rzecznika Praw Pacjenta, który zajmuje się obsługą Funduszu, mogę wskazać, że ok. 15-20% wniosków o przyznanie świadczenia kompensacyjnego jest składanych przez profesjonalnych pełnomocników^[20]. Paradoksalnie – wnioski te zawierają bardzo dużo błędów, często wskazując na niezrozumienie procesu. Mam nadzieję, że zawarte w niniejszym artykule uwagi pomogą w prawidłowym przygotowaniu dokumentów o przyznanie świadczenia kompensacyjnego z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych na rzecz klientów.
 
2. Forma wniosku

Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych (jak każde inne postępowanie administracyjne) jest regulowane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 63 § 1 k.p.a. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. Brak jest przepisów szczególnych, które umożliwiałyby wnoszenie wniosków o przyznanie świadczenia z FKZM drogą mailową. Każdy wniosek przesłany za pomocą poczty elektronicznej jest zatem pozostawiany bez rozpoznania.

Warto również dodać, że każdy wniosek, w tym wnoszony elektronicznie (e-doręczenia), powinien być podpisany (własnoręcznie, kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym)^[21]. W przypadku dokumentów elektronicznych chodzi o opatrzenie podpisem elektronicznym dokumentu (pliku) zawierającego wniosek. Samo podpisanie czy uwierzytelnienie wysłanej elektronicznie korespondencji („koperty”) jest niewystarczające.
 
3. Prostota procesu i wniosku

Rzecznik Praw Pacjenta na swojej stronie internetowej udostępnia wzór wniosku o przyznanie świadczenia kompensacyjnego. Nie ma oczywiście obowiązku korzystania z przygotowanego przez Rzecznika wzoru, ale zachęcam do jego wypełnienia. Przede wszystkim wzór ten pomaga uporządkować elementy formalnego wniosku^[22] zarówno po stronie wnioskodawcy, jak i rozpatrującego wniosek referenta. W przypadku bowiem gdy wniosek jest niekompletny lub nienależycie opłacony, Rzecznik wzywa wnioskodawcę do jego uzupełnienia w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania, ze wskazaniem stwierdzonych w nim braków, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, co przedłuża proces^[23]. Dodatkowo – jednolitość druku wszczynającego postępowanie bardzo pomaga członkom Zespołu ds. Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych (dalej: „Zespół ds. Świadczeń”) przy opiniowaniu sprawy – mogą łatwo znaleźć interesujące ich informacje, zawsze w tym samym miejscu.

Z powyższym wiąże się kolejna kwestia, która budzi dużo wątpliwości, tj. forma, treść i obszerność uzasadnienia. Jednym z wymogów formalnych wniosku jest uzasadnienie, w tym wskazanie faktów, na których wniosek jest oparty^[24]. Prawidłowo napisane uzasadnienie powinno być zwięzłe, jasne i klarowne. Najlepiej z podsumowaniem zamieszczonym na jego początku wskazującym czym, według wnioskodawcy jest zdarzenie medyczne i jakie spowodowało ono skutki. Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego jest postępowaniem wnioskowym. Oznacza to, że Rzecznik nie ocenia całego procesu leczniczego pacjenta, ale bada je pod kątem wystąpienia zdarzenia medycznego wskazanego we wniosku. Warto więc, by rozumiał intencje wnioskodawcy. Brak konkretyzacji może uniemożliwić prowadzenie postępowania, nie jest bowiem zadaniem Rzecznika domyślanie się treści zarzutów. Zajdzie wtedy konieczność wezwania do uzupełnienia wniosku. Ponadto chaotyczne i rozwlekle uzasadnienie znacznie utrudnia Zespołowi ds. Świadczeń wydanie opinii w sprawie.
 
4. Definicja zdarzenia medycznego – uzasadnienie wniosku

Definicja zdarzenia medycznego została zawarta w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p., zgodnie z którym zdarzeniem medycznym jest zaistniałe w trakcie udzielania lub w efekcie udzielenia bądź zaniechania udzielenia świadczenia zdrowotnego:
a) zakażenie pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwórczym,
b) uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pacjenta, albo
c) śmierć pacjenta
- którego z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć w przypadku udzielenia świadczenia zdrowotnego zgodnie z aktualną wiedzą medyczną albo zastosowania innej dostępnej metody diagnostycznej lub leczniczej, chyba że doszło do dających się przewidzieć normalnych następstw zastosowania metody, na którą pacjent wyraził świadomą zgodę.

Decyzję w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego i jego wysokości (albo odmowy jego przyznania) Rzecznik wydaje po uzyskaniu opinii Zespołu ds. Świadczeń^[25]. Nie ma więc sensu powoływania się w uzasadnieniu wniosku o przyznanie świadczenia kompensacyjnego na orzecznictwo sądów powszechnych dotyczące odszkodowania czy zadośćuczynienia w sprawach o błędy medyczne. Przepisy art. 444-448 k.c. oraz procedury cywilnej nie mają zastosowania do postępowania (administracyjnego!) o przyznanie świadczenia z FKZM. Tak samo nie ma zastosowania orzecznictwo powstałe na kanwie tych przepisów. O tym, czy doszło do zdarzenia medycznego, decyduje Rzecznik Praw Pacjenta, opierając się na definicji zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 11 u.p.p. oraz wydanej w sprawie opinii Zespołu ds. Świadczeń. Innymi słowy – wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego to nie pozew; nie potrzebuje uzasadnienia prawnego.

Jednocześnie problem z nadmiernie rozbudowanym uzasadnieniem prawnym jest zgłaszany przez Zespół ds. Świadczeń. W skład Zespołu ds. Świadczeń wchodzą medycy, osoby, dla których język prawniczy jest zupełnie niezrozumiały. Nadmiernie rozbudowane uzasadnienie zawierające cytaty z orzeczeń czy literatury prawniczej utrudnia Zespołowi zapoznanie się z treścią wniosku oraz zarzutami wnioskodawcy.
 
5. Definicja zdarzenia medycznego – zakres działania Funduszu

Świadczenie z FKZM przysługuje, jeśli podczas udzielania świadczenia zdrowotnego doszło do zdarzenia medycznego według definicji wskazanej powyżej. A contrario – Fundusz nie obejmuje innych czynów niedozwolonych związanych z udzielaniem świadczenia zdrowotnego, np. naruszenia prawa pacjenta^[26]. Jeśli podczas udzielania świadczenia zdrowotnego doszło do naruszenia prawa pacjenta do np. informacji, wyrażenia zgody na udzielenie świadczenia zdrowotnego czy poszanowania godności i intymności, świadczenie kompensacyjne z Funduszu nie zostanie przyznane. Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego jest odrębną procedurą od (również podejmowanego przez Rzecznika) postępowania wyjaśniającego określonego w art. 50-53 u.p.p., mającego na celu ocenę, czy zostało naruszone prawo pacjenta. Nie w każdej sprawie, w której prowadzone jest postępowanie wyjaśniające, można złożyć wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego. Będzie to możliwe tylko w przypadku naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej wskazanego w art. 6 ust. 1 u.p.p.
 
6. Wysokość świadczenia kompensacyjnego

Jak wskazałam powyżej, w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia z Funduszu nie ma zastosowania orzecznictwo związane z przyznawaniem zadośćuczynienia czy odszkodowania w sądach powszechnych. Dotyczy to również wysokości przyzwanego świadczenia. W wielu wnioskach znajduje się obszerne uzasadnienie prawne, w którym wnioskodawca próbuje uzasadnić żądanie maksymalnej (czy innej, ściśle określonej) kwoty świadczenia. wskazując na rozmiar krzywdy doznanej przez pacjenta (albo osobę bliską zmarłego pacjenta), okoliczności wystąpienia zdarzenia medycznego, trudną sytuację wnioskodawcy czy zakres przyczynienia się personelu medycznego do powstanie rozstroju zdrowia.

Tymczasem wysokość świadczenia z Funduszu w przypadku zakażenia, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia zależy od następstw zdrowotnych oraz stopnia dolegliwości wynikających ze zdarzenia medycznego, w tym w zakresie uciążliwości leczenia, uszczerbku na zdrowiu oraz pogorszenia jakości życia. Natomiast przy ustalaniu wysokości świadczenia kompensacyjnego dla osoby bliskiej zmarłego pacjenta uwzględnia się pozostawanie w związku małżeńskim w chwili śmierci pacjenta, pokrewieństwo, pozostawanie w stosunku przysposobienia, pozostawanie we wspólnym pożyciu oraz wiek osoby wnioskodawcy i pacjenta^[27].

Świadczenie przysługuje w wysokości od 2 000 zł do 200 000 zł dla pacjenta oraz od 20 000 zł do 100 000 zł dla osoby bliskiej zmarłego pacjenta^[28]. Konkretne kwoty, które przysługują za wyszczególnione uszkodzenia ciała, rozstrój zdrowia czy śmierć pacjenta zostały wskazane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 10 czerwca 2024 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości świadczenia kompensacyjnego z tytułu zakażenia biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta^[29].

Jednocześnie wysokość świadczenia kompensacyjnego podlega co roku^[30] waloryzacji w stopniu odpowiadającym wskaźnikowi inflacji.

Wykres 1: wysokość świadczenia kompensacyjnego z uwzględnieniem corocznej waloryzacji.

Świadczenie kompensacyjne przyznane na rzecz wnioskodawcy będzie sumą wszystkich skutków zdrowotnych, jakie zdarzenie medyczne spowodowało u pacjenta. W przypadku śmierci będzie to kwota wynikająca z relacji łączącej wnioskodawcę i pacjenta, wieku wnioskodawcy i wieku pacjenta. Żadna szczególna okoliczność, czy po stronie wnioskodawcy, czy warunków w szpitalu nie wpłynie na zwiększenie wysokości świadczenia. Jednocześnie, jeśli zaistniałe zdarzenie medyczne nie spowodowało żadnych skutków zdrowotnych dla pacjenta, świadczenie kompensacyjne nie zostanie przyznane.

7. Zakres świadczeń zdrowotnych objętych Funduszem

Jak stanowi art. 67q u.p.p., Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych obejmuje zdarzenia zaistniałe w trakcie udzielania lub w efekcie udzielenia bądź zaniechania udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w szpitalu w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej^[31]. Oznacza to, że Fundusz obejmuje wyłącznie: 1) świadczenia zdrowotne finansowane ze środków publicznych („na NFZ”) oraz 2) świadczenia zdrowotne w szpitalu. Fundusz jest finansowany ze środków publicznych (odpis składki zdrowotnej). Logiczne jest więc, że nie obejmuje on świadczeń zdrowotnych finansowanych przez pacjentów w trybie komercyjnym.

Dodatkowo, podobnie jak w przypadku Wojewódzkich Komisji, Fundusz obejmuje tylko zdarzenia medyczne, które miały miejsce w szpitalu, podczas hospitalizacji. Warto podkreślić, że przepis nie wskazuje na lokalizację udzielanego świadczenia („szpital” jako budynek), a formę świadczenia zdrowotnego („szpital” w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej). Ustawa o działalności leczniczej jako szpital definiuje zakład leczniczy, w którym podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne^[32], które z kolei zostało określone jako wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych; świadczeniami szpitalnymi są także świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin^[33]. W definicji tej wyraźnie przeciwstawiono świadczenia szpitalne świadczeniom ambulatoryjnym, co oznacza, że żadne świadczenie udzielone w trybie ambulatoryjnym nie jest objęte ochroną Funduszu; nawet jeśli przychodnia jest zlokalizowana w budynku szpitala, a świadczenie będzie kontynuacją wcześniejszej hospitalizacji.
 
8. Termin do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia kompensacyjnego

Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wprowadza jasny i konkretny termin do złożenia wniosku do Funduszu. Zgodnie z art. 67t ust. 3 u.p.p. wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego można złożyć w terminie roku od dnia, w którym wnioskodawca dowiedział się o zakażeniu biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta, jednak termin ten nie może być dłuższy niż 3 lata od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie skutkujące zakażeniem biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia albo śmiercią pacjenta). Konstrukcja przywołanego przepisu wskazuje, że oba te warunki muszą być spełnione jednocześnie^[34]. Zdarzają się jednak wnioski, w tym sygnowane przez profesjonalnych pełnomocników, które dotyczą zdarzeń niemieszczących się we wskazanym wyżej terminie.

Warto również zwrócić uwagę na pierwszą część określonego w przepisie terminu, tj. dotyczącą daty „dowiedzenia się”. Termin ten został określony w sposób odmienny od przedawnienia z Kodeksu cywilnego, który reguluje dochodzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za błędy medyczne przed sądami powszechnymi^[35]. Na gruncie Kodeksu cywilnego przyjęto, że 3-letni bieg przedawnienia rozpoczyna się z chwilą, z którą poszkodowany poweźmie wiedzę o wszystkich elementach stanu faktycznego potrzebnych do wystąpienia z roszczeniem, a zatem o zdarzeniu sprawczym, szkodzie, związku przyczynowym i osobie odpowiedzialnej^[36]. Natomiast zgodnie z u.p.p. roczny termin liczy się od dowiedzenia się o zakażeniu biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta. Innymi słowy: w przypadku uszkodzenia ciała czy rozstroju zdrowia roczny termin liczy się od wystąpienia objawów pogorszenia stanu zdrowia pacjenta, w przypadku zakażenia – od uzyskania wyniku badania mikrobiologicznego, a w przypadku śmierci pacjenta – od kiedy osoby mu bliskie dowiedziały się o jego śmierci. Nie będzie więc prawidłowe określanie daty początkowej rocznego terminu jako dnia, w którym pacjent (lub wnioskodawca) uzyskał wiedzę, że podczas leczenia popełniono błąd (leczenie nie było prawidłowe). Datą początkową nie może być również konsultacja z innym lekarzem, opinia medyczna, otrzymanie kopii dokumentacji medycznej z podmiotu leczniczego czy jej przeanalizowanie podczas konsultacji z profesjonalnym pełnomocnikiem.

Termin do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia kompensacyjnego dotyczy wszystkich wnioskodawców. W przeciwieństwie do procedur cywilnej w przypadku FKZM nie ma zastosowania przedłużenie (a raczej brak rozpoczęcia) biegu przedawnienia, jeśli zdarzenie medyczne miało miejsce w związku z leczeniem małoletniego lub jest on wnioskodawcą po śmierci osoby sobie bliskiej. Termin do złożenia wniosku nie ulega przedłużeniu ani ponownemu otwarciu w przypadku wydania wyroku skazującego w postępowaniu karnym.
 
9. Kto może być wnioskodawcą?

Poza krótkim terminem do złożenia wniosku ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta zawęża krąg osób, które mogą złożyć wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego w przypadku danego zdarzenia medycznego. W przypadku wystąpienia zakażenia pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta jedynie pacjent jest uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.^[37]. Oznacza to, że osoba bliska nie może złożyć wniosku, oznaczając zdarzenie medyczne jako np. zakażenie, jeśli pacjent nie żyje; nawet jeśli jego śmierć była konsekwencją zakażenia szpitalnego.

Osoba bliska może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego tylko w przypadku śmierci pacjenta^[38]. Dodatkowo krąg osób, które mogą ubiegać się o świadczenie kompensacyjne po śmierci pacjenta, jest wąski. Wniosek mogą złożyć: 1) krewny pierwszego stopnia (rodzice i dzieci); 2) niepozostający w separacji małżonek (co powinien udowodnić aktem małżeństwa wydanym po śmierci małżonka); 3) osoby pozostające w stosunku przysposobienia; 4) osoby pozostającej z pacjentem we wspólnym pożyciu. Wniosek nie może natomiast zostać złożony przez rodzeństwo zmarłego pacjenta, nawet jeśli prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, czy sprawowali nad sobą nawzajem opiekę. Wniosku nie może też złożyć wnuk czy dziadek zmarłego pacjenta.

Brak jest również przepisu umożliwiającego dziedziczenie możliwości złożenia wniosku w przypadku śmierci wnioskodawcy przed jego wystąpieniem do FKZM. Jeśli osoba uprawniona zmarła wcześniej (nie dożyła śmierci pacjenta), odrzuciła spadek, została wydziedziczona czy uznana za niegodną dziedziczenia, uprawnienie do złożenia wniosku o świadczenie kompensacyjne nie przechodzi na jej zstępnych. Jeśli jednak wnioskodawca umrze w trakcie trwania postępowania (tj. po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia kompensacyjnego) do postępowania wstępują na prawach strony jego następcy prawni.
 
10. Wnioski składane przez bliskich zmarłego pacjenta

W przypadku śmierci pacjenta świadczenie przysługuje każdej z wymienionych w przepisie osób. Nieprawidłowe jest więc składanie jednego wniosku o przyznanie świadczenia kompensacyjnego w imieniu wszystkich wnioskodawców. Organ nie może przecież wypłacić podzielić jednego świadczenia pomiędzy wielu uprawnionych. Każdemu z osób bliskich przysługuje bowiem odrębne świadczenie, często również w różnej wysokości. Wobec tego, w przypadku śmierci pacjenta, jeśli profesjonalny pełnomocnik reprezentuje więcej niż jednego uprawnionego, powinien złożyć oddzielny wniosek o przyznanie świadczenia na rzecz każdego z wnioskodawców, wraz z opłatą^[39] oraz innymi dokumentami wymienionymi w art. 67u ust. 1 u.p.p.
 
11. Postępowanie ubezpieczeniowe

Zgodnie z art. 67v u.p.p. postępowania w sprawie świadczenia kompensacyjnego nie wszczyna się, a wszczęte umarza, w przypadku gdy w związku z tym zdarzeniem medycznym:

Zdarzają się sytuacje, gdy wnioskodawca (za wiedzą swojego pełnomocnika albo nie) składa równocześnie wniosek do Rzecznika Praw Pacjenta oraz do ubezpieczyciela szpitala. Warto pamiętać, że ubezpieczyciel przyznając świadczenie (w jakiejkolwiek wysokości), po prostu wpłaca je na konto bankowe wnioskodawcy, nie informując wcześniej ani nie pytając się o zgodę. Każda taka wpłata jest podstawą do umorzenia postępowania o przyznanie świadczenia z FKZM.

Termin przedawnienia roszczeń wobec ubezpieczyciela jest dłuższy niż termin do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z FKZM. Warto więc procedurę dochodzenia roszczeń stosować w odpowiedniej kolejności.
 
12. Podsumowanie

Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych jest nowym instrumentem w systemie dochodzenia roszczeń w przypadku błędu medycznego. Krótki okres jego funkcjonowania nie pozwala jeszcze na ocenę, czy spełni pokładane w nim nadzieje i znacząco zmniejszy liczbę pozwów w sądach, a tym samym przyspieszy uzyskanie odszkodowania. Niemniej rosnąca świadomość istnienia Funduszu, także wśród profesjonalnych pełnomocników, daje podstawy przypuszczać, że coraz więcej pacjentów (i osób im bliskich) zyskuje realną szansę na skuteczną pomoc finansową konieczną do dalszego leczenia w przypadku wystąpienia zdarzenia medycznego lub godne zadośćuczynienie po śmierci pacjenta.
 

Agnieszka Adamczak
radca prawny w OIRP w Warszawie

---